Inhoudsopgave:
- De generieke fiche van plafondventilatoren: een noodoplossing?
- Wat is dynamische LCA (ACV) en waarom is dit belangrijk voor de CO₂-impact van de Samarat?
- Welke CO₂-impact hebben de verschillende versies van de Samarat?
- Welke fasen worden meegenomen in de LCA?
- PEP ECOPASSPORT-fiche: verder dan alleen CO₂
- Specifieke productcategorie-regels: waar gaat het over?
- Bekijk de PEP ECOPASSPORT-fiches van de Samarat!
De generieke fiche van plafondventilatoren: een noodoplossing?
Bij de invoering van de RE2020 heeft het Ministerie van Ecologie een standaard milieuverklaring (DED) gecreëerd, waarmee plafondventilatoren (BAP) kunnen worden meegenomen in een nieuwbouwproject.
Specialisten in levenscyclusanalyse (LCA) merkten toen op dat deze fiche niet erg gunstig was: met 136 kg CO2eq[i] werden plafondventilatoren niet bijzonder positief gewaardeerd op het gebied van CO₂-impact.
Ter informatie, deze fiche is hier beschikbaar.
Vanaf maart 2025 is de Samarat de allereerste plafondventilator van een merk die een eigen PEP ECOPASSPORT-fiche heeft verkregen (Productmilieuprofiel) en die is gepubliceerd in de INIES-database.
Wat is dynamische LCA (ACV) en waarom is deze belangrijk voor de CO₂-impact van de Samarat?
Om producten te vergelijken die niet dezelfde levensduur en prestaties hebben, moet worden uitgegaan van een essentieel concept: dynamische LCA (ACV)[ii]. Met deze benadering worden de uitstoot van broeikasgassen (BKG) in de tijd gewogen. Zo heeft een emissie aan het begin van de levenscyclus een grotere impact dan een latere emissie.
De statische LCA, gebaseerd op de eenvoudige optelsom van de gegevens uit de fiches, vergelijkt gegevens van verschillende aard en duur: zo is de DED van het Ministerie van Ecologie gebaseerd op een referentielevensduur (RLD) van 15 jaar, terwijl de PEP ECOPASSPORT-fiches van de Samarat uitgaan van een RLD van 17 jaar.
Een gebouw wordt beschouwd als een levensduur van vijftig jaar (in een RE2020-reglementaire LCA). De dynamische LCA integreert een coëfficiënt die elk jaar afneemt, van het begin (100%) tot 50 jaar (57,8%).
De volgende CO₂-impacten worden meegenomen, inclusief alle tussentijdse transportfasen:
- Winning van grondstoffen
- Fabricage
- Distributie
- Installatie
- Einde levensduur
- Recycling, hergebruik, herbestemming…
De gebruiksfase wordt apart behandeld, zoals hieronder wordt toegelicht.
Figuur 1: fasen van de LCA
Welke CO₂-impact hebben de verschillende versies van de Samarat?
Gedurende de levensduur van 50 jaar van het gebouw zullen meerdere vervangingen plaatsvinden om rekening te houden met de eigen levensduur van de plafondventilator. De berekening met dynamische LCA, toegepast in RE2020, geeft een totale CO₂-impact van 383 kg CO2eq voor de DED van het Ministerie van Ecologie. Gemiddeld per jaar over de volledige levensduur van de analyse komt dit neer op 7,7 kg CO2eq voor deze ventilator[iii].
Op dezelfde basis veroorzaakt de Samarat zonder led in totaal 77 kg CO2eq, oftewel 1,5 kg CO2eq per jaar gemiddeld.
Voor de Samarat met led (waarbij beide PEP ECOPASSPORT-fiches worden gecombineerd) komt men uit op 142 kg CO2eq, oftewel 2,8 kg CO2eq per jaar gemiddeld.
Figuur 2: resultaten van de dynamische LCA
Ter informatie: hieronder staan de resultaten uit een statische LCA (ruwe gegevens afkomstig uit de PEP ECOPASSPORT-fiches):
Figuur 3: totalen van de statische LCA
Zo stoot de Samarat in dynamische LCA bijna 5 keer minder CO2 uit gedurende zijn de reglementaire levensduur van een gebouw dan de standaard plafondventilator die op de INIES-website wordt gepresenteerd.
Toch, zoals hieronder wordt uitgelegd, worden de gebruiksgerelateerde impacts (module B) als nul beschouwd in de DED van het Ministerie, wat dit een aanzienlijk voordeel geeft in de totalen van zowel dynamische als statische LCA.
De CO₂-grenswaarden van RE2020 worden vanaf 2025 strenger en zullen in 2028 en 2031 verder worden aangescherpt[iv]. Daarom wordt het aanbieden van apparaten met lage emissies aan opdrachtgevers een essentiële uitdaging, die bijdraagt aan het algehele economische evenwicht van een project.
Figuur 4: vergelijking van de CO₂-impact over de levensduur van een gebouw
Welke fasen worden meegenomen in de LCA?
Het onderstaande schema geeft de sequenties weer van de levenscyclusanalyse die worden gebruikt in het kader van de PEP ECOPASSPORT-fiches.
Vier grote blokken, zogenaamde “modules”, maken het mogelijk om de milieueffecten van producten nauwkeurig te kwantificeren: de modules A, B, C en D.
Figuur 5: presentatie van de modules van een levenscyclusanalyse, bron INIES
Zoals te zien is, dekt module B de impacts die verband houden met het gebruik. De onderstaande tabel vat de elementen samen die in de submodules van module B worden meegenomen.
Figuur 6: subelementen van module B
In de regelgevings-LCA wordt module B6, die het grootste deel van de gebruiksfase vertegenwoordigt, niet meegenomen in de indicator IC Constructie[v]. Deze wordt niet gebruikt op basis van de gegevens uit de PEP ECOPASSPORT-fiche. Hij wordt afgeleid uit de energieberekening volgens RE2020 en omgerekend volgens de CO₂-mix van elektriciteit in Frankrijk; deze wordt opgenomen in de indicator IC Energie[vi].
We herinneren eraan dat in de DED van het Ministerie van Ecologie module B een waarde van nul krijgt toegewezen, wat niet het geval is in de PEP ECOPASSPORT-fiches van de Samarat. De milieuprestatie van de Samarat is dus nog sterker dan de berekeningen in dynamische LCA laten zien.
Tot slot omvat module D de impacts na het einde van de levensduur van een product:
- bijvoorbeeld maakt recycling van materialen het mogelijk om nieuwe producten te realiseren, waardoor de winning en raffinage van grondstoffen wordt vermeden,
- aan de andere kant kunnen bij energetische valorisatie (verbranding van kunststof om energie op te wekken) de uitstoot van broeikasgassen hoger zijn dan de voordelen van de geproduceerde energie.
PEP ECOPASSPORT-fiche: verder dan alleen CO₂
De PEP ECOPASSPORT-fiche behandelt alle milieuaspecten van apparatuur, voornamelijk elektrische en elektronische apparaten en technische installaties.
Bouwmaterialen worden op hun beurt gekarakteriseerd door Milieu- en Gezondheidsverklaringen (FDES).
In beide gevallen worden producten onderworpen aan LCA’s die, naast het aspect koolstof–klimaatverandering, ook de bijdrage van producten aan 30 milieucategorieën behandelen, waaronder onder andere:
- Aantasting van de ozonlaag (CFC’s)
- Verzuring van de oceanen
- Eutrofiëring van aquatische en terrestrische ecosystemen (fosfaten)
- Uitputting van minerale, metallurgische en fossiele grondstoffen
- Emissie van fijnstof
- Schade aan de menselijke gezondheid
- Productie van afval, gevaarlijk of niet-gevaarlijk
- Enz.
De PEP ECOPASSPORT-fiches inventariseren deze andere milieueffectcategorieën naast CO2, en worden berekend door LCA-software. Zij vormen echter geen reglementaire indicatoren binnen RE2020.
Daarom moeten ook de vragen met betrekking tot water worden ingevuld. Deze worden informatief berekend, maar hebben geen invloed op de momenteel te respecteren reglementaire indicatoren.
Specifieke productcategorie-regels: waar gaat het over?
De PSR (Product Specific Rules) zijn regelboeken die referenties of vergelijkingscriteria definiëren binnen verschillende productfamilies.
Deze documenten worden doorgaans opgesteld door brancheorganisaties in samenwerking met de PEP-Ecopassport-vereniging.
Zo definieert PSR-0008 de specifieke regels voor ventilatie-, luchtbehandelings-, filtratie- of mechanische rookafvoersystemen.
Figuur 7: omslag van een PSR (specifieke productregel)-document
Voor elk product definiëren de specifieke regels “functionele eenheden” en “verklaarde eenheden”.
De functionele eenheid is gebaseerd op de dienst of functie die het product levert en maakt het mogelijk om producten binnen dezelfde familie met elkaar te vergelijken. Zij gebruikt een referentiewaarde.
Bij wijze van voorbeeld is de functionele eenheid voor ventilatiesystemen als volgt:
« Zorgen voor een luchtverplaatsing van 1 m3/h, met het oog op ventilatie en/of luchtbehandeling en/of rookafvoer en/of filtratie van een gebouw gedurende de referentielevensduur van X jaar. »
De verklaarde eenheid voor dezelfde systemen wordt hieronder weergegeven. Deze is gebaseerd op de puur beschrijvende kenmerken van het product:
« Zorgen voor ventilatie en/of luchtbehandeling en/of rookafvoer en/of filtratie van een gebouw met behulp van een xxx [in te vullen systeem] met een nominaal debiet van xx m3/h) gedurende een levensduur van X jaar. »
In het eerste geval gaat het om een vergelijkbare prestatie (cf. de waarde van 1 m3/h), terwijl in het tweede geval enkel de technische kenmerken van het toestel worden beschreven.
De PSR’s beschrijven ook een kader voor LCA-scenario’s, van productie tot einde levensduur.
Voor plafondventilatoren bestaat er momenteel nog geen PSR.
Daarentegen zijn de functionele eenheid (FU) en de verklaarde eenheid (DU) wel gedefinieerd:
- FU: Zorgen voor een luchtverplaatsing van 1 m3/s, gedurende een referentielevensduur van 17 jaar, met als doel de huid van de gebruikers te verkoelen.
- DU: Zorgen voor een luchtverplaatsing van 2,23 m3/s, gedurende een referentielevensduur van 17 jaar, met als doel de huid van de gebruikers te verkoelen.
Een PCR in afwachting van de PSR
Aangezien de meeste pionierende producten nog niet over een PSR beschikken, valt de Samarat binnen het bredere kader van de PCR (Product Category Rules of specifieke productcategorie-regels).
De PCR definieert een gestandaardiseerde methodologische basis zodat PEP-fiches, afkomstig van verschillende fabrikanten of betrekking hebbend op verschillende apparatuur, vergelijkbaar en consistent blijven.
Bekijk de PEP ECOPASSPORT-fiches van de Samarat!
De verschillende PEP ECOPASSPORT-fiches van de Samarat zijn nu toegankelijk in de Pro-omgeving.
Zij kunnen ook worden geraadpleegd in de INIES-database.
Om ze te bekijken, gaat u eenvoudig naar de INIES-database (https://base-inies.fr/consultation/recherche-fdes) en typt u “brasseur” in het veld “trefwoorden”, zoals hieronder weergegeven.
Figuur 8: toegang tot gegevens in de INIES-database
De PEP ECOPASSPORT-fiches die beschikbaar zijn in de Pro-omgeving zijn van toepassing op het volledige Samarat-assortiment. Zo leidt de beperkte impact van de thermostaat op de LCA-balans ertoe dat de betreffende Samarat-modellen worden gelijkgesteld aan een standaard Samarat zonder led.
Apparaten die niet over deze PEP-fiches beschikken (Exhale, Izyfan) blijven daarentegen verwijzen naar de DED van het Ministerie van Ecologie.
Opmerking: de PEP ECOPASSPORT-fiches van de Samarat zijn opgesteld door het ingenieursbureau New Eco-Conception, dat de tekst van dit artikel vriendelijk heeft nagelezen.
[i] De CO₂-impacten worden uitgedrukt in kg CO2-equivalent.
[ii] Zie ook het volgende artikel van CEREMA: https://www.cerema.fr/fr/actualites/reglementation-environnementale-2020-quelles-definitions#toc-presentation-de-la-methode-de-calcul-dynamique
[iii] 383 kg CO2eq / 50 jaar = 7,7 kg CO2eq / jaar
[iv] Wij zijn bezig met de redactie van een specifiek artikel dat binnenkort zal worden gepubliceerd. Alle abonnees van de Pro-omgeving worden op de hoogte gebracht van de publicatie.
[v] De koolstofindicator van de bouw (IC Bouw) meet de CO₂-impact van de materialen en processen die worden gebruikt tijdens de bouwfase.
[vi] De koolstofindicator van energie (IC Energie) betreft de CO₂-impact van het energieverbruik van het gebouw tijdens de gebruiksfase.